İklim değişikliği ve hızlı kentleşme, insanlığın ortak hafızası olan kültürel mirası daha önce görülmemiş bir baskı altına almaktadır.
İklim değişikliği ve hızlı kentleşme, insanlığın ortak hafızası olan kültürel mirası daha önce görülmemiş bir baskı altına almaktadır. Bu küresel tehdit karşısında diplomatik ve bilimsel bir liderlik üstlenen Özbekistan’ın Semerkant’ta başlattığı uluslararası hamle, Paris’teki UNESCO İcra Kurulu’nda oy birliğiyle kabul edilerek tarihi bir boyuta ulaştı. Semerkant’tan Paris’e, 2027’de ise Hive’ye uzanan bu uluslararası inisiyatifin detaylarını ve tarihi kentlerin korunmasındaki stratejik önemini inceledik.
UNESCO İcra Kurulu'nun Paris'teki 225. oturumunda Özbekistan’ın girişimiyle hazırlanan karar tasarısının oy birliğiyle onaylanması, bu sorunun çözümünde uluslararası iş birliği için yeni fırsatlar kapısını aralamıştır.
Kültürel mirasın iklim değişikliği ve küreselleşme koşullarında korunmasına yönelik önlemlerin etkinliğinin artırılması girişimi, 30 Ekim 2025 tarihinde Semerkant’ta gerçekleştirilen UNESCO Genel Konferansı'nın 43. oturumunun açılışında devlet başkanımız tarafından öne sürülmüştür.
Girişimin amacı; maddi ve somut olmayan kültürel mirası çağdaş tehditlerden korumak, önceden risk değerlendirmesi yapmak ve devletler, uluslararası kuruluşlar ile bilimsel kurumlar arasındaki iş birliğini güçlendirmektir.
— Girişimin güncelliği, kültürel mirasın korunmasının sadece anıtların restorasyonu ile sınırlı olmamasından kaynaklanmaktadır, diyen Siyaset Bilimleri Doktoru Mamurahon Asrorhujaeva, şu değerlendirmelerde bulundu: — Sıcaklık ve nem değişiklikleri eski yapı malzemelerini etkilemekte, kentleşme tarihi şehirlerin görünümünü değiştirmekte, küreselleşme ise yerel geleneklerin ve zanaat okullarının sürekliliğini tehdit etmektedir. Bu tür koşullarda bilimsel izleme, dijital belgeleme ve yerel uzmanların sürece katılımının artırılması, mirasın korunması çalışmalarında önemli unsurlar haline gelebilir. Özbekistan tarafından öne sürülen teklifin dünya topluluğu tarafından desteklenmesi ayrı bir ilgiyi hak etmektedir. Karar tasarısı Asya, Avrupa, Afrika ve Latin Amerika ülkeleri tarafından desteklenmiştir. Bu gelişme, Pakistan, Büyük Britanya ve Macaristan kitle iletişim araçlarında geniş yankı uyandırmıştır. Bu durum, kültürel mirasın korunması meselesinin farklı bölgeler için aynı derecede önemli olduğunu göstermektedir.
Pratik sonuç olarak, UNESCO’nun desteğiyle 2027 yılında Hive şehrinde uluslararası bir sempozyum düzenlenmesi teklifi onaylanmıştır. Bu sempozyumda tehdit seviyelerinin azaltılması, modern teknolojilerin uygulanması, geleneksel bilgilerin korunması ve uzmanların kapasitesinin artırılması gibi konuların ele alınması planlanmaktadır. Sempozyumun sonucu, kültürel mirasın korunması ve yönetim yöntemlerinin iyileştirilmesi yönünde pratik tavsiyelerin geliştirilmesi olacaktır.
M. Asrorhujaeva’ya göre bu süreç, Özbekistan için uluslararası kültürel iş birliğini ulusal deneyimlerle buluşturma fırsatı sunmaktadır. Semerkant, Buhara ve Hive gibi tarihi şehirlerde mirasın korunması çalışmalarının turizmin gelişimi ve şehircilik ihtiyaçlarıyla harmanlanması güncel bir görev olmaya devam etmektedir. Uluslararası bilimsel deneyim ve modern koruma yöntemlerinin kullanılması, bu alandaki faaliyetlerin etkinliğinin artmasına katkı sağlayabilir.
Buradan hareketle, Semerkant’ta öne sürülen girişimin Paris’te desteklenmesi ve pratik yönlerinin Hive’de ele alınacak olması birbirini tamamlayan karşılıklı bir süreçtir.
Bugün kültürel mirası koruma ulusal pratiğinin, uluslararası anlaşmaları somut tavsiyeler ve sonuçlarla pekiştirmesine ihtiyaç vardır. Bu kararın temel amacı, tarihi anıtları ve gelenekleri gelecek nesillere eksiksiz bir şekilde aktarmaktır.
Kültürel Miras#Özbekistan#UNESCO #İklim Değişikliği #Kültürel Diplomasi#Semerkant#Hive