
Türkistan’ın binlerce yıllık hafızasını kayalara işleyen kadim sanat mirası, küresel koruma altına alınmaya hazırlanıyor.
Türkistan’ın binlerce yıllık hafızasını kayalara işleyen kadim sanat mirası, küresel koruma altına alınmaya hazırlanıyor. Özbekistan, Nevai bölgesinde yer alan ve ülkenin en büyük açık hava kaya sanatı galerisi kabul edilen Sarmışsay petrogliflerini, hem kültürel hem de doğal değerleri kapsayan "karma miras alanı" statüsüyle UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil etmek üzere resmi adaylık sürecini başlattı.
"Sarmışsay Petroglifleri" adaylık dosyasının hazırlıkları, Özbekistan’ın UNESCO Daimi Temsilciliği tarafından düzenlenen çevrimiçi toplantıda ele alındı. Görüşmeye Batı Avustralya Üniversitesi Arkeoloji Profesörü ve ICOMOS Uluslararası Kaya Sanatı Bilimsel Komitesi Başkanı Benjamin Smith de katıldı. Toplantıda ayrıca Özbekistan UNESCO Milli Komisyonu, Kültür ve Sanat Geliştirme Vakfı, Kültürel Miras Ajansı, Ekoloji ve İklim Değişikliği Ulusal Komitesi ile Nevai Bölge Valiliği (Hokimiyeti) temsilcileri yer aldı.
Nevai bölgesinde yer alan Sarmışsay, Özbekistan’daki en büyük kaya sanatı anıtlarından biri kabul ediliyor. Bölgede günümüze ulaşan kaya resimleri farklı tarihi dönemlere ait olup Türkistan kültürel mirasının incelenmesi açısından büyük önem taşıyor.
Görüşmenin temel gündem maddelerinden biri, Sarmışsay’ın Dünya Mirası Listesi’ne "karma miras alanı" olarak sunulması oldu. Bu kapsamda yalnızca antik kaya tasvirleri değil, aynı zamanda bölgenin doğal özellikleri de değerlendirmeye alınacak.
Benjamin Smith’e göre anıt yüksek bir tarihi ve kültürel potansiyele sahip. Halihazırda yürütülen araştırmalar alanın önemini doğrularken, hazırlanacak adaylık dosyasının da önemli bir parçasını oluşturabilecek nitelikte. Bununla birlikte karma adaylık süreci için bölgenin doğal karakteristiklerine yönelik ek bilimsel çalışmaların yapılması gerekiyor.
Uzmanlar ayrıca Dünya Mirası statüsü kazanmak için gerekli UNESCO kriterlerini de değerlendirdi. Bu çerçevede benzer anıtlarla karşılaştırmalı analiz yapılması, alanın sınırlarının ve tampon (koruma) bölgelerinin belirlenmesi, ayrıca petrogliflerin uzun vadeli korunması ve yönetim planının oluşturulması konuları ele alındı.
Toplantı sonucunda taraflar; adaylık dosyası üzerinde ortak çalışmaları sürdürme, bilimsel materyal paylaşımında bulunma ve uluslararası uzmanlarla ek istişareler gerçekleştirme konusunda mutabık kaldı. Belge hazırlıkları, UNESCO tavsiyeleri ve kültürel mirasın korunmasına ilişkin uluslararası standartlar doğrultusunda yürütülecek.
Daha önce Sarmışsay’ın turizm ve koruma altyapısının geliştirilmesi amacıyla devlet bütçesinden 4,2 milyar som kaynak ayrılmıştı. Bu bütçeyle alana iki giriş düzenlenmiş, bilgilendirme merkezleri inşa edilmiş, petrogliflere ulaşımı sağlayan 2,5 kilometrelik yürüyüş yolu yapılmış, gölgelikler, aydınlatma ve güvenlik kamerası sistemleri kurulmuştu. Ayrıca Kültürel Miras Ajansı Fonu’ndan ayrılan 1,2 milyar som ile bir ziyaretçi merkezi ve kontrol noktası oluşturulmuştu.
Özbekistan#Sarmışsay#Petroglif#UNESCO#Dünya Mirası#Türkistan
